BURDUR TARİHİ ÖZETİ

Osman KOÇIBAY

1. Selçuklu Hakimiyeti Öncesinde Burdur : Tarih öncesi devirlerden itibaren Burdur ve çevresi yerleşim sahası olarak görülmektedir. Burdur’un Hacılar köyünde yapılan kazılar, buradaki yerleşimin M.Ö. 7000 yılına kadar uzandığını göstermektedir. Hacılar, Konya’nın Çatalhöyük’ü ile birlikte Anadolu’nun en eski yerleşim merkezidir. Yine Hacılar, Kurucay, Gebrem ve Burdur höyüklerinde kalkolotik döneme ait kalıntılar bulunmuştur.

Eski çağlarda Burdur ve yöresi Psidia ismiyle isimlendirilmiştir. M.Ö. 1500 yıllarında Arzawa adı altında bu bölgede Hititlere tabi bir krallık kurulmuştur. Arzawa krallığı M.Ö. 1200 yıllarında bağımsızlığına kavuşmuşsa da yine aynı yüzyılda Hitit toprakları Friglerin istilasına uğrayınca, Arzawa krallığı da Friglerin hakimiyetine girmiştir. M.Ö. 7. yy’da Lidya Kralı Kroisos’un Batı Anadolu’yu ele geçirmesiyle birlikti Burdur ve yöresi Lidya’lıların egemenliğine girmiştir. Psidia, M.Ö. 546 yılında Pres hakimiyetine girmiştir. M.Ö. 330 yılında Makedonyalı İskender'in Anadolu’da Pers hakimiyetini sona erdirmesiyle, bölgeye İskender’in komutanlarından Antigonos vali olarak atandı. İskender’in ölümünden sonra Psidia, Selevkosların eline geçti. Selevkos Kralı Antiokhos’un Bergama kralı Eumenes’e yenilmesinden sonra da Psidia bölgesi Bergama krallığının egemenliğine girdi. M.Ö. 61 yılında Bergama Krallığının yıkılması üzerine de Roma’nın hakimiyetine girdi. Roma imparatorluğunun ikiye ayrılmasından sonra bölge Bizans hakimiyetine girdi. Psidia bölgesi bu dönemden sonra Polydorion ismiyle anılmaya başlanmıştır. Burdur ve yöresi 11. yüzyıla kadar Bizans hakimiyetinde kalmıştır. 

2. Selçuklular ve Beylikler Dönemi : 1071 Malazgirt zaferinden kısa bir süre sonra Kutalmış oğlu Süleyman Şah’ın etrafında toplanan Türkmenler, Konya’nın fethinden sonra Batı Anadolu’nun büyük bir kısmını ele geçirdiler. İşte bu sıralarda Kınalı aşireti mensupları Burdur ve çevresine yerleştiler. Büyük Selçuklular ve Anadolu Selçukluları döneminde bir uç ve sınır şehri olmuştur. Buraya yerleşen Türkmenler bir taraftan sınırı geçip Bizans’a akınlar yaptıkları gibi, diğer taraftan sınırı geçip Bizans’a akınlar yaptıkları gibi, diğer taraftan sınırı geçip imal ettikleri halı ve kilimleri Mısır ve Suriye’ye götürerek, bu ülkelerde satıyorlardı.

1299 tarihinde bu bölgede Selçuklu hakimiyeti sona erince 14. yy. başlarından itibaren uç beyi olan İlyas oğlu Felekeddin Dündar Bey beyliğini Burdur’da ilan etti. Kurduğu beyliğe dedesi Hamid Bey’in adını vererek, beyliğin merkezini Burdur’dan Eğirdir’e nakletti.

1314 tarihinde İlhanlı (Moğol) Devletinin başveziri Emir Çoban, Moğol ordusuyla Anadolu'ya geldi. Karamanoğulları hariç diğer tüm beylikler Moğollara bağlılıklarını bildirdiler. Bu beyler arasında Dündar Bey’de vardı. Moğollar tarafından Anadolu valiliğine atanan Emir Çoban’ın oğlu Demirtaş (1317), Anadolu beyliklerini ortadan kaldırmaya başladı. Bu arada Demiştaş Hamid İline yürüdü. Dündar Bey Antalya’ya kaçmışsa da burada 1323 yılında yakalanarak öldürüldü. Demirtaş’ın Moğollara başkaldırması üzerine çıkan olaylar sonucu Demirtaş Mısır’a kaçmışsa da burada öldürülmüştür. Bunun üzerine Dündar Bey’in oğlu Hızır Bey Eğirdir’e yürüyerek beylik topraklarının bir bölümü geri almıştır.

1333 yılında Burdur’u ziyaret eden İbn-i Batuta, buranın birçok ırmak ve bostanları olan küçük bir şehir olduğunu söylemektedir. Yine aynı seyahın sözlerinden, Burdur’da da Anadolu’nun diğer şehirlerinde ve kasabalarında olduğu gibi, Ahilerin bulunduğu görülüyor.

3. Osmanlı Dönemi : Osmanlı Padişahı Yıldırım Beyazıd Han 1391 yılında Hamidoğulları beyliğine son verecek, bu beylii Anadolu Beylerbeyliği Merkezi olan Kütahya’ya bağladı.

Timur’un 1402 Ankara Savaşında Yıldırım Beyazıd Han’ı yenmesi üzerine yeniden bağımsızlığına kavuşan Hamidoğulları 1430 yılından itibaren kesin olarak Osmanlı himayesine girmiştir.

Burdur, Şahkulu ayaklanması sırasında birkaç ay isyancıların elinde kalmıştır.

1839 yılında kentin ileri gelen ailelerinden olan Çelikpaşazadeler ile Çiloğulları arasında ayaklanmaya tanık olan Burdur, aynı yıl Konya-Karaman vilayetine bağlı Hamid (Isparta) sancağının bir kazası durumuna getirildi. 1852 yılında liva olan Burdur, 1867 yılında kaza, sonra tekrar sancak oldu. 1920 yılında bağımsız sancak olan Burdur, 1923 yılında Cumhuriyetin ilanıyla birlikte il olmuştur.

Hamidoğulları ülkesi Osmanlılara geçtikten ve Burdur kaza olduktan sonra kendi haline terk edilmiş ve önemini yitirmişti. Osmanlılar döneminde Burdur’da devlet tarafından önemli sayılacak bir eser yapılmamıştır.